Spaarndam

Adres
Kerklaan 35 / Pol 52
2063 JN Spaarndam

Eigenaar
Hoogheemraadschap van Rijnland
Stichtingsjaar
1844

Status
In bedrijf

Functie

Boezemgemaal
Bemalinggebied
Boezem van Rijnland

lozend op

Boezemkanaal Spaarndam/Het IJ/Zijkanaal C/Noordzeekanaal

Totaal capaciteit
1890 m³ -minuut
Ontwerper
Beijerinck, Waterstaat

Monumentenstatus
Provincie

OORSPRONKELIJKE INSTALLATIE Motor
Stoom
Pomp
Scheprad

HUIDIGE INSTALLATIEMotor
Diesel
Diesel
Pomp
Scheprad
Scheprad
Capaciteit
945 m³
945 m³
Opvoerhoogte m1
0.6
0,6

Stichting en installaties
Het boezemgemaal Spaarndam is in 1844 gebouwd als uitvloeisel van de voorgenomen drooglegging van het Haarlemmermeer. De daardoor teloorgaande waterberging diende gecompenseerd te worden door extra bemalingcapaciteit. Oorspronkelijk was het gemaal uitgerust met een installatie bestaande uit een 220 pk Dixon & Co tweeling horizontale stoommachine met vier Lancashire ketels waarmee houten schepraderen werden aangedreven. In 1876 is de installatie vervangen door twee 280 pk sterke horizontale stoommachines van het fabrikaat Gute Hoffnungshûtte. De schepraderen, verlengd in 1885, werden in 1890 vervangen door ijzeren raderen met houten schoepen. In 1910 werden de ketels vervangen door nieuwe exemplaren van hetzelfde type. In 1936 is het gemaal ontstoomd en werden twee Werkspoor dieselmotoren van 240 pk geplaatst. In 1992 is het gehele gemaal gerenoveerd en werden de motoren vervangen door Mirlees-Blackstone 6- en 8-cilinder dieselmotoren met een vermogen van resp. 300 en 400 pk. De dieselmotoren zijn elk via een tandwielkast gekoppeld aan een regelbare hydraulische pomp. Deze pompen voeden via een leidingsysteem twee hydraulische motoren welke vervolgens op hun beurt de mechanisch aan de tandwielkast gekoppelde schepraderen aandrijven. De grootste motor heeft voldoende vermogen om beide schepradblokken aan te drijven. De tweede motor fungeert als reserve c.q. wordt ingezet als er weinig water uitgeslagen moet worden. De diameter van de schepraderen bedraagt 5,70 m., de totale lengte aan schepraderen is circa 24,0 m. De totale capaciteit van het gemaal bedraagt 1890 m3/min. bij een opvoerhoogte van 0,60 m.

Situatie en ensemble
Het boezemgemaal Spaarndam bemaalt samen met de gemalen Halfweg, Katwijk en Pijnacker Hordijk de boezem van Rijnland. De toevoer vindt plaats via de Ringvaart van de Haarlemmermeer polder, het Spaarne en de Mooie Nel. Lozing vindt plaats, via Zijkanaal C, op het Noordzeekanaal. Tot het complex behoren een tweetal voormalige dienstwoningen, voorzieningen voor de opslag van brandstof en een (hulp)vijzelgemaal met een capaciteit van 300 m3/min.

Gebouw
Het gebouw is een samenstelling van een aantal één-laagse bouwmassa’s met zadeldaken op een T-vormige plattegrond. Het gehele complex staat in het water. De hoofdas (in de stroomrichting) wordt gevormd door twee bouwmassa’s: het voormalige ketelhuis en de machinekamer. Haaks op de machinekamer bevinden zich aan beide zijden de gebouwen waarin de schepraderen zijn ondergebracht. Alle bouwdelen zijn opgetrokken met in kruisverband gemetselde roodbruine baksteen op een gestukadoorde plint. In de gevels zijn rondboogvensters geplaatst. De van oorsprong stalen ramen zijn thans van aluminium. De schoorsteen is niet meer aanwezig.

Waardestelling
Het boezemgemaal Spaarndam is van belang voor de bemalingsgeschiedenis van Nederland als voorbeeld van een boezemgemaal met een door modernisering ontstane samenstelling van door dieselmotoren aangedreven schepraderen. De waarde van het geheel wordt verhoogd door de aanwezige dienstwoningen en overige aan het bemalingsbedrijf gerelateerde bebouwingen en zichtbare installaties.



terug

ZOEK IN DE DATABASE

Naam of plaats v/h gemaal
 

UITGEBREID ZOEKEN

Provincie
Eigenaar / beheerder
Monumentenstatus
Status
Huidig
opvoerwerktuig
Oorspronkelijk
opvoerwerktuig
Huidige
aandrijving
Oorspronkelijke
aandrijving
Stichtingsjaar