Dieselaandrijving.... hoe lang nog?

Het blindelings streven naar behoud van alle thans nog aanwezige dieselinstallaties is niet reëel en bovendien onuitvoerbaar. Om een basis te hebben voor het gericht streven naar behoud van een installatie – in welke vorm dan ook – is een op zijn minst globale waardestelling hiervan noodzakelijk. De NGS heeft hiervoor uitgangspunten en een waarderingschaal opgesteld. Deze globale waardestelling is gebaseerd op twee criteria: oorspronkelijkheid en zeldzaam­heid. Deze kunnen als volgt gedefinieerd worden.

Oorspronkelijkheid

Een bemalingsinstallatie is als oorspron­kelijk aangemerkt als alle bij de bouw reeds aanwezige opvoer- en aandrijf­werktuigen nu nog ongewijzigd aanwezig zijn en er geen andere werktuigen zijn toegevoegd. Naarmate een gemaal ouder is wordt er meer waarde aan de oorspronkelijkheid toegekend.

Zeldzaamheid
Zeldzaamheid wordt als waardevol beoordeeld als het een motor betreft die in het verleden veel is toegepast, maar waarvan er nu nog maar een beperkt aantal over zijn. Het gaat dan eigenlijk meer over de mate waarin een bepaalde dieselmotor zeldzaam geworden is.
Het criterium zeldzaamheid is per motor(type) apart beoordeeld. Inciden­tele toepassing van een bepaald merk/fabricaat/type motor die, om wat voor reden dan ook, in een gemaal is toegepast wordt in deze optiek niet als waardevol beoordeeld. Motoren zonder cultuurhistorische waarde op dit moment hebben vooralsnog geen waardering gekregen. Echter dit kan in de toekomst veranderen; ook zij mogen niet uit het oog verloren worden en/of buiten de discussie blijven.
Op basis van de voornoemde uitgangs­punten en criteria is een zo objectief mogelijk oordeel geveld en is een waar­deringschaal opgesteld welke varieert van A, via AA tot AAA, hetgeen zich grofweg laat vertalen als respectievelijk ‘enigszins waardevol’, ‘waardevol’ en ‘zeer waardevol’. Een en ander is samengebracht in het (slot)overzicht Waardebepaling diesel- en hybride aangedreven gemalen in beheer van waterschappen en is bedoeld als uitgangspunt voor de discussie over hoe omgegaan zou moeten worden met de nog bestaande diesel- en hybride gemalen om te komen tot verantwoord behoud van dit cultureel watererfgoed.

 

NGS Dieselaangedreven gemalen in beheer bij stichtingen en particulieren gerangschikt op waterschapsgebied, peildatum: 25 augustus 2014

naam gemaal soort monument merk aandrijving type bouwjaar oorspr.  zeldz.h.  waardering
De Ronde Hoep, Ouderkerk a/d Amstel diesel Werkspoor A-frame 1913 ja ja AAA
Overdie- en Achtermeer, Alkmaar diesel rijk Werkspoor 1.cil A-frame 1913 ja ja AAA
De Hoogte, Nieuwolda diesel Brons  3 cil.  1935 nee ja AAA
Cremer, Termunterzijl diesel Werkspoor TMA 278 1956 nee ja AAA
Brons 6GV 1972 gem. 
De Antagonist, Leidschendam diesel rijk Crossley 0-126 no. 108934 1-cilinder 1930 nee gem. AA 
De Vereeniging, Voorburg diesel gem.  Brons Vert. 2-cil. 1922 nee ja AAA
Werkspoor A-frame, 1-cil. 1926 ja AAA
De Lijnden, Lijnden hybride rijk Brons 8GV 1967 nee ja AA
Kromme Aar, Alphen a/d Rijn diesel Industrie  2VD4 2-cil.  1941 ja ja AAA
Velserbroek, Velserbroek diesel rijk Brons Vert. 1-cil. 1914 ja ja AAA
Van Haaften / Polder Sliedrecht, Bleskensgraaf diesel Brons 2-cil. Verticaal ruwolie 1924 nee ja AAA
Lexmond, Lexmond diesel Crossley 1.cil. hor. ruwolie 1925 ja ja AAA
De Biezen, Vianen diesel Crossley 1.cil hor. diesel 1926 ja gem. AAA
Langerak, Langerak diesel rijk Crossley HDE11, 1.cil hor. 1939 ja gem. AAA
Over- en Nederslingeland, Giessenburg diesel Crossley hor. 2-cil.  1939 ja ja AAA
Langeland en Kortland, Krimpen a/d Ijssel diesel Ruston & Hornsby No. 9 class H, nr. 164246 1931 nee ja AAA

 

NGS Diesel- en hybride aangedreven gemalen van waterschappengerangschikt op waterschapsgebied,
peildatum: 10 september 2012, gewijzigd en aangevuld 25 augustus 2014
  naam gemaal soort monument merk aandrijving type bouw-jaar oorspr.  zeldz.h.  waardering
Hoogheemraadschap Amstel Gooi en Vecht
Petronella, AmstelhoekhybrideDeutz F4M716ca. 1965neen.b.A
Bovenkerkerpolder, Nes a/d AmstelhybrideBronsGB260 4-cil.1974neejaAA
Middelpolder, Amstelveenhybridegem. Thomassen 5VO1936neejaAAA
Kromhout 3F-2401967jaAA
Winkel, WaverveenhybrideKromhout 6F-2401960jajaAAA
Waardassacker, AbcoudehybrideKromhout 5G1985 (?)neejaAA
Holland Sticht & Voorburg, Loenen a/d Vecht.hybrideKromhout6G1966neejaAAA
Nieuwe Bullewijker, Ouderkerk a/d AmstelhybrideStork-WerkspoorDRO 216 6-cil.1974jagem. A
De Horn, AbcoudehybrideKromhout4TS-1171967jajaAAA
Amstelkade, WilnishybrideKromhout8TV-1201971jajaAA
 
Waterschap Aa en Maas
Caners, GewandehybriderijkThomassen 2R401953neejaAAA
Waterschap Brabantse Delta
Moerdijk, MoerdijkhybrideStork RicardoR2031956jajaAA
Keizersveer, RaamsdonkveerhybrideNiet bekend2008neenee-
Hoogheemraadschap van Delfland
Oude- en Nieuwe Broekpolder, KwintheulhybriderijkIndustrieonbek. 2-cil.1950neejaAA
Renesonbek. 1-cil.1953jaAAA
Plaspoel-en Schaapweipolder, RijswijkhybriderijkCrossleyhor. 1-cil.1925neegem.AA
Parksluizen, RotterdamhybrideMitsubishi S16R-PTA2008neenee-
Oude Lierpolder, De LierdieselrijkCrossleyhor. 1-cil.1929neegem.AA
Aalkeet-Binnenpolder, VlaardingendieselRuston & Hornsbyhor. 1-cil. no. 1616531930neejaAAA
Kralingerpolder, MaaslanddieselrijkDeutz6-cilinder2008neeneeA
Wetterskip Fryslân
Wildlanden, Oudegadiesel
Huinsermolen, HuinsdieselrijkListeronbek. 2-cil.1980neeneeA
Waterschap Groot Salland
Nieuw Lutterzijl, GenemuidenhybrideBronsGB 3-cil 1977jajaAAA 
Stork WerkspoorDRO218K 8-cil.1977gem. A
Streukelerzijl, HasselthybrideCrossleyhor. 2-cil 02231926jajaAAA
Stork RicardoAR205 5-cil. 1954neejaAA
Stork Ricardo BR215 5-cil.1964neegem. A
Langeslag, Laag ZuthemdieselKromhout4F-2401965jajaAAA
Kromhout4F-2401965jaAAA
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Grootslag, AndijkhybrideNiet bekend2004neenee-
Oosterpolder diesel, HoorndieselStorkR-1751975jagem. A
Westerkogge, ScharwoudehybrideStork Werkspoor DA2161982jagem.A
K. Breebaart Jzn., KolhorndieselStork RicardoBR216 waarschijnlijk1961jagem.
Waarland / Slootgaard, WaarlandhybrideDeutz1992neenee-
Vier Noorder Koggen, OnderdendijkhybrideBolnes6knl1971janb
Stork WerkspoorDR216 1976gem.
Beetskoog, Oudendijkdieselprov. Brons1-cil.1910neejaAAA
Waterschap Hollandse Delta
Trouw, HellevoetsluishybrideCaterpillar2011neenee-
De Volharding, HekelingendieselCaterpillar2008neenee-
Cromstrijen, NumansdorphybrideStork RicardoR156 waarschijnlijk1971jagem.A
Galathee, OoltgensplaatdieselPerkins1996neenee-
Oudenhoorn, OudenhoorndieselDeutz1969jan.b.A
De Eendracht, Oude TongedieselDAF1100, 4 cil. ca. 1975neejaA
Oud- en Nieuw Reijerwaard, RidderkerkhybrideDetroit1992 (?)neen.b.-
Rozenburg, RozenburghybrideStork RicardoR1551969jagem. A
De Eendragt, Zuid-BeijerlandhybrideStork RicardoR156 waarschijnlijk1971jagem.A
TorensteepolderdieselGeneral Motors1946jan.b.AA
Het Land van Poortugaal, PernishybrideDetroit1963neen.b.A
Dijkje, RidderkerkdieselStorkNiet bekend1963jan.b.A
De Haas van Dorsser, Oude TongehybrideKromhout8TS117ca. 1970neejaAA
Waterschap Hunze en Aa's
Oostermoer, De Groevehybrideprov. Deutz 4 cyl.A4M 4281955neejaAA
Rozema, Termunterzijl aardgasCaterpillar2000janee-
Woudbloem, WoudbloemhybrideBrons GB 5 cil. 1978neejaAA
Duurswold, FarmsumhybrideStork Ricardo RHO 2101964neegem. A
Waterschap Noorderzijlvest
De Drie Delfzijlen, DelfzijlhybrideBrons 6GV V6-cil. 1972jagem.AA
Brons 6GV V6-cil. 1972gem.AA
De Waterwolf, LammerburenhybriderijkBrons6GV V6-cil. 1976neegem.A
Brons6GV V6-cil. 1976gem.A
Brons6GV V6-cil. 1976gem.A
Brons6GV V6-cil. 1976gem.A
H.D. Louwes, ZoutkampdieselBronsGB 3 cil.1972jajaAAA
BronsGB 3 cil.1972jaAAA
BronsGB 3 cil.1972jaAAA
Peizer en Eeldermaden, PeizermadedieselKelvinT4 4-cil.1975neen.b.A
Waterschap Reest en Wieden
A.F.Stroink, BlokzijlhybriderijkCaterpillar 3412 E 2004neenee-
Caterpillar 3412 E 2004nee-
Hoogheemraadschap van Rijnland
Th.Brans, BoskoophybrideStork RicardoBR1541964neegem.A
De Leeghwater, BuitenkaagdieselrijkBrons 6GV1973neegem.A
Caterpillar 34122002nee-
Spaarndam, Spaarndamdieselrijk Mirlees-Blackstone1992neenee-
Mirlees-Blackstone1992nee-
Hondsdijk, Koudekerk a/d RijndieselHatz1998neenee-
Pijnacker Hordijk, GoudadieselrijkWerkspoor6-cil. 1935jajaAAA
Waterschap Rivierenland
Middelkoop, Hei- en BoeicophybrideDAF1980jan.b.A
Broekse Sluis, SpijkhybrideStork RicardoBR2131961jagem.AA
Stork RicardoBR2131961gem.AA
Stork RicardoBR2131961gem.AA
J.U.Smit, KinderdijkdieselStork RicardoBR2161972jagem.AA
Stork RicardoBR2161972gem.AA
Stork RicardoBR2161972gem.AA
mr.dr. G.Kolff, Hardinxveld-GiessendamdieselCaterpillar34121990neenee-
Caterpillar34121990nee-
Caterpillar34121990nee-
mr.G.H.J.Kuykgemaal, RandwijkdieselVolvo PentaTWD 1630V1999neenee-
Volvo PentaTWD 1630V1999nee-
Volvo PentaTWD 1630V1999nee-
D.W. het Lam, VianenhybrideDAF1981jan.b.A
Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard
Abraham Kroes, MoordrechthybrideIndustrie62311968jajaAAA
Industrie82411968jaAAA
De Kooi, BergschenhoekhybrideIndustrieniet bekend1967jajaAAA
U.G.Schilthuis, Rotterdamhybride Mirlees-Blackst.dual-fuel.1977jajaAAA
Mirlees-Blackst. diesel1977jaAAA
P.D.Kleij, Nieuwerkerk a/d IJsselhybridePerkins1990jaja
Binnenwegsepolder, BleiswijkhybrideStork RicardoR1531947jagem. AA 
Hennipsloot, ZevenhuizendieselKromhoutLS80.1111947jajaAAA
Bovengemaal Boezemvaart, BleiswijkhybrideWerkspoorA-frame 1-cil.1922neejaAAA
Waterschap Scheldestromen
De Piet, WolphaartsdijkhybriderijkWerkspoorA-frame 3-cil. 1928neejaAAA
Cadzand, CadzanddieselStork RicardoBR2181963jagem. AA 
Stork-WerkspoorDR2161973gem. AA
Campen, OssenissehybrideStork RicardoBR2161967neeneeA
Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden
Batuwe, UitwegdieselDeutz1.cil horizontaal1935neejaAAA
Waterschap Zuiderzeeland
Wortman, Lelystad-HavendieselStork HesselmanHL 7x42/751956jajaAAA
Stork HesselmanHL 7x42/751956jaAAA
Stork HesselmanHL 7x42/751956jaAAA
Stork HesselmanHL 7x42/751960jaAAA
Vissering, Urk diesel/gasMAN-Brons12V 20/27, 12-cil.1983neeja
CaterpillarG3516, 16-cil1999nee-
CaterpillarG3516, 16-cil.1999nee-